Aura Veeris (Auchi)

Dit is Auchi, mijn moeder. Zij is geboren op 14 december 1917 op Otrobanda in de straat die Kaya Shon Lou de Windt wordt genoemd. Mijn moeder vertelde dat zij niet van kruidenthee hield toen zij nog een kind was en ook niet kan begrijpen waarom men iemand kruidenthee liet drinken. In die tijd kwam men langs de huizen met een grote mand vol kruiden om te verkopen.
Toen mijn moeder ouder werd, begreep zij die waarde van kruiden en bij ziekte ging zij zelf kruidenthee gebruiken. Met de opkomst van de gewone thee werd het gebruik van kruidenthee terug gedrongen. Veel mensen gebruikten de kruidenthee niet meer omdat het zo makkelijk was om gewone thee te zetten, maar volgens haar maakte die thee mensen nerveus.
Toen mijn moeder op Marie Pampoen woonde waar zij een eigen tuin had, begon zij zelf kruiden te planten, zodat zij die planten kan zien groeien en ruiken. Nu kan ze zelf kruiden aan de mensen geven die ze nodig hadden.

Virginia Koeiman (Bir)

Bir werd op 7 oktober 1932 te Knip geboren. Haar grootmoeder van vaders kant was kruidendokter en vroedvrouw en haar oom was ook kruidendokter. Ze vertelde me dat de kennis van kruiden van de een op de anderer over ging. Haar moeder wist er ook veel van. Zij zelf besteedde niet veel aandacht aan het bereiden van geneesmiddelen uit kruiden. Bir was altijd bereid mij te helpen. Als ik haar weer eens benaderde ging zij altijd graag met mij naar de mondi, omdat zij de plaatsen kende waar de kruiden waren. Zij vertelde mij niet alleen over kruiden, maar ook over de gewoonten van vroeger van Bandabou.

Carmen van Thijs (Zuster Carmen)

Zuster Carmen is op 31 maart 1922 te Weis Afo geboren.
Zij geniet ervan als men met haar over kruiden praat. Zij vertelde dat zij door haar moeder is grootgebracht met kruiden. Haar moeder legde haar uit hoe kruiden te herkennen en te gebruiken. Hierdoor herkent zij alle kruiden en weet precies welke geneeskrachtig zijn en welke giftig. Zij vindt het niet prettig als iemand negatief over kruiden praat, omdat zij hun waarde kent. Als ik iets over kruiden wil weten, kan ik altijd bij zuster Carmen terecht en met plezier gaat zij met mij de mondi in om me te vertellen hoe ik de kruiden in de natuur kan herkennen.
Vaak stond ik verbaasd als zij mij precies naar de plek bracht waar het kruid te vinden was. Voor haar is het gemakkelijk, Zegt zij, omdat zij altijk gebruik geeft gemaakt van kruiden: hierdoor herkent zij ze allemaal en weet ze ook waar ze te vinden zijn.

Anastacia Sabina (Chacha)

Chacha is op 29 maart 1925 te Otrobanda geboren.
Chacha was erg blij dat ze mij informatie kon geven over de kruiden die men op Curacao gebruikt.
Chacha vertelde dat haar moeder door een tante geinteresseerd raakte om kruiden te leren kennen en te leren op welke wijze men geneesmiddelen bereidde uit kruiden. Haar moeder heeft veel van haar tante geleerd en Chacha zelf heeft het van haar moeder overgenomen. Chacha heeft mij verteld dat zij dol is op reizen en telkens als zij een ander land bezoekt, leert zij vele kruiden kennen, die zij hier op Curacao nooit heeft gezien.

Felipi de Palm

Felipi is op 14 mei 1918 te Nikiboko op Bonaire geboren. Zijn moeder was vroedvrouw. Vanaf zijn negende jaar werkte hij al in de kunuku” en hij verdiende toen 40 cent per dag. Als jonge jongen verliet hij Bonaire en leerde vele landen kennen. Daarna werkte hij bij de Shell op sleepboten totdat hij met pensien ging. Ik stel hem aan u voor, omdat hij mij voornamelijk heeft geholpen met de gewoonten van vroeger en de betekenis van de niet meer gebruikte woorden.

Agustin kock (Gustin)

Gustin is te San Nicolas op Aruba geboren op 27 juli 1904.
Zijn vader bezat grote stukken grond. Elk kind dreeg een stukje grond om te beplanten. Als Gustin ‘s middags uit school kwam, moest hij zijn stukje grond bewerken. Reeds op jonge leeftijd ging hij naar Colombia en later naar Cuba, waar hij veel levenservaring opdeed. Eenmaal terug ging hij bij de Logo werken, maar hij bleef zijn landje onderhouden. Dank zij zijn ouders weet Gustin veel van kruiden en hij besteedde zelf ook veel aandacht aan kruiden. Zijn favoriete kruiden zijn: seida (flaira) en halue (sentebibu). Gustin zag er tot op hoge leeftijd jong uit.

Leonardo Boezem

Leonardo is op 29 december 1918 geboren te Nort Salina op Bonaire. Van zijn oudere familieleden heeft hij veel geleerd over onze kruiden. Met veel trots vertelde hij dat zijn tante en zijn groootmoeder mensen genazen met kruiden en dat zij hem dit hebben geleerd.
Hij vertelde dat de mensen vroeger bij heldere maan onder een afdakje gingen zitten en elkaar vertelden over kruiden en geneesmiddelen. Van hun gesprekken kan je veel leren. Als je jong bent, besteed je geen aandacht aan zulke dingen, maar naarmate je ouder wordt komen ze in je gedachten terug en op die manier heeft ook Leonardo veel liefde opgevat voor kruiden en de geneesmiddelen die uit kruiden worden gemaakt.

Lucia Anesita

Lucia is op 7 april 1911 te Makuarima op Aruba geboren. Toen ik deze vrouw voor het eerst op Aruba ging bezoeken, was zij erg blij toen wij over kruiden spraken. Zij vertelde dat het haar pijn deed om te zien hoe de kruiden die vroeger door onze voorouders gebruikt werden, verloren zijn gegaan.
Lucia vertelde dat wij vroeger bijna allemaal kruiden kenden en de mensen leerden hoe ze daar geneesmiddelen van konden maken. Haar laatse jaren verbleef ze in een tehuis voor ouderen.

Rosenda Gonzales (Ma Chenda)

Ma Chenda is op 1 maart 1908 op Aruba geboren. Haar moeder was een kruidendokter en maakte geneesmiddelen. Hierdoor leerde Chenda ook over de wereld van de kruiden. Als ik naar Aruba ging en haar bezocht om uitleg te kriigen over iets dat niet helemaal duidelijk voor mij was, ontving zij mij altijd heel vriendelijk. Zij kookte sentebibu en maakte er pillen van. Ze maakte stroop van de kalbas en kookte geneesmiddelen om te laxeren. Zij kende veel geneesmiddelen van eigen bodem. Ma Chenda leeft niet meer. Zij is op 28 juli 1984 overleden. Wij kenden haar als een rustige, vriendelijke vrouw en met een grote kennis van kruiden.

Raymunda Asunción (Ma Nea)

Ma Nea is op 14 juli 1911 geboren. Haar ouders woonden op Seru Grandi. Voor zover Ma Nea zich kan herinneren, werkte haar vader in het hofje”. Ieder jaar vanaf augustus maakte haar vader het hofje in orde om in de regentijd te kunnen planten. Op deze manier kan hij een goede oogst binnenhalen. Ma Nea verkocht sinds haar jeugdjaren broodjes en mankaron bij Nieuwpoort. Na haar huwelijk ging ze naar de stad om haar kruiden aan de man te brengen. Ma Nea vertelde dat ze er niet van hield op de markt te zitten. Ze zat liever bij de barkjes omdat zij haar producten direct na aankomst kon verkopen. Later verkocht Ma Nea geen kruiden meer, maar wel behield zij al haar kennis van kruiden. Zij overleed op hoge leeftijd.

Virginia Cervani (Mai Ina)

De geboortedag van Mai Ina is 1 april 1910. Zij is geboren te Rok Katochi, maar later ging zij op JOngbloed wonen. Bij haar trouwen ging zij op Bonam wonen, waar zij nog steeds woont. Zij vertelde mij dat zij als kind uitsluitend kruidenthee te drinken kreeg. Elk kruid had een naam en al naar gelang je opgroeide leerde je het kruid te gebruiken. Haar tante Wana verkocht kruiden en van haar kwam zij hierover veel te weten. Mai Ina heeft haar kruiden jarenlang op de markt verkocht. Naast haar kruiden verkocht zij ook kokolie, kalbasstroop tegen verkoudheid, ruku”, zoete peper, kruidnagel, kaneel etc.

Victor Asunción (Pa Toli)
Pa Toli is op 24 december1903 geboren op de plaats die men Rekompensa noemt. Daarna is hij op sabana Baka gaan wonen. Hij vertelde mij dat hij op verschillende plaatsen op Curacao heeft gewerkt zoals op Chicho grandi, op Cholama waar men struisvogels kweekte , op Piscadera, Caracasbaai en op Nieuwpoort. Pa Toli had verschillende familieleden die kruidendokter waren en hij had ook een vroedvrouw als familielid. Hij vertelde dat men vroeger ‘ s avonds bij elkaar ging zitten om te praten. Dan leerde de een de ander welke kruiden ze moesten gebruiken om weer beter te worden.

Francisco Geerman (Pachi)

Pachi is op 15 februari 1907 op Ser’i Bonchi op Aruba geboren. Pachi is een heel vriendelijk mens. Als je bij hem komt, staat hij je altijd te woord, vooral als je over geneesmiddelen en geneeskrachtige kruiden wilt praten. Hij zei dat dergelijke gesprekken hem aan zijn jeugd doen denken. Hij is grootgebracht met veel kennis van geneeskrachtige kruiden. Zijn grootmoeder was kruidendokter die geneesmeddelen maakte van de kruiden van de mandi. Zij was een Indiaan van de Jivarostam. De vader van Pachi wist ook veel van kruiden. Volgens Pachi heeft Aruba nog steeds veel geneeskrachtige kruiden.
Zijn wens is dat de mensen weer naar de natuur terug keren. De kruiden zijn er niet voor niets.

Guillermo Ignatio (Shon Pe)

Shon Pe is op 10 februari 1920 geboren tegenover Julianadorp op de plaats die ment Maduro noemde in het huis van de vroedvrouw Ma Clara. De ouders van Shon Pe zijn afkomstig van Rif. Dat is op Bandabou dicht bij Willibrodus.
Al in zijn jeugd hield hij zich bezig met planten. Hij was weetgierig en zocht naar manieren om kwalen te genezen met verschillende kruiden. Toen hij 22 was, trok hij naar de stad. Shon Pe heeft voor verschillende kranten geschreven, zoals voor Democraat, La Prensa, Today, en in de rubriek Lorada di Lotto, waar iedereen een bericht kon plaatsen. Ook schreef hij over diverse onderwerpen, voornamelijk over onhygienische toestanden in de binnenstad, huizen zonder wc, deplorabele toestanden op de markt van Punda en Otrobanda, te weinig dokters op Bandabou (in die tijd strekte het derde district zich uit over Boca de San Michiel tot Westpunt en was stecths een dokter).
In de jaren 1956 – 1957 stond hij op de markt. Hij verkocht groente en fruit, maar ook zijn kranten, waaronder de “Palabrua redado”. (De roddeluil)

Lucita Martina (Tan Chita)

Tan Chita op 18 oktober 1920 geboren op Seru Grandi.
Haar ouders hadden een heel groot hofje. Haar overgrootmoeder was kruidendokter en had veel klanten.
Zij weet zich nog goed te herinneren dat er een heleboel mensen bij haar moeder kwamen. Zij luisterde naar hun gesprekken, maar besteedde geen aandacht aan hetgeen zij bespraken, anders had zij nu veel meer geweten. Meestal zette zij koffie en kookte voor de mensen die bij haar moeder kwamen. Tan Chita heeft mij ontzettend geholpen met de kennis van kruiden. Telkens als ik wat wilde weten kon ik bij haar terecht en met genegenheid en geduld legde zij mij uit wat ik wilde weten. Ook Tan Chita is een van de ouderen die veel van kruiden hield en er nu niet meer is.

Mathilda Kock (Tia)

Tia is op 4 april 1919 te Nort Salina op Banaire geboren. Toen zij 15 jaar oud was, verliet zij Bonaire en ging op Curacao bij een zus wonen. Daarna woonde ze op Aruba te San Nicolas. De kennis van kruiden die Tia heeft, is afkomstig van de oude kruidendokters met wie zij in contact kwam. Behalve dat zij leerde hoe je verschillende kruiden moet herkennen, vertelde ze ook veel over de vroegere gewoonten. Door Tia heb ik veel mensen op Aruba leren kennen. Of ik bezocht Aruba of Tia kwam naar Curacoa. We hebben altijd contact met elkaar gehouden.